Om hun koffie onder Fairtrade voorwaarden te kunnen verkopen moeten de boeren aan verschillende eisen voldoen, die ook streng gecontroleerd worden:
- Samenwerken in coöperaties
- Duurzame productiemethodes
- Geen kinderarbeid
Samenwerken
Een belangrijke eerste stap is dat kleine boeren zich organiseren. Dit heeft als voordeel dat ze gezamenlijk kunnen investeren in technische ondersteuning en logistiek. Hierdoor hebben de boeren een betere onderhandelingspositie, krijgen zij een betere prijs voor hun oogst en toegang tot de wereldmarkt. Daarom is de belangrijkste voorwaarde van Fairtrade dat boeren samenwerken in coöperaties.
Fairtrade werkt dus altijd met organisaties, nooit met individuele boeren. Inmiddels zijn er wereldwijd 1149 boerencoöperaties aangesloten bij de koepelorganisatie Fairtrade International.
Samenwerken heeft de volgende voordelen:
- Organisatievorming geeft boeren een betere onderhandelingspositie, ze kunnen niet meer tegen elkaar uitgespeeld worden.
- Organisatievorming brengt schaalvergroting; boeren kunnen gezamenlijk landbouwmiddelen inkopen, transport organiseren en de export en verwerking samen regelen.
- Coöperatieleden krijgen training over bijvoorbeeld vergroting van productie, kwaliteitsverbetering en milieu en wisselen best practices uit.
- Boeren vormen de ruggengraat van het platteland en kunnen gezamenlijk invloed uitoefenen op de ontwikkeling van hun regio.
De boerenorganisaties moeten transparant en democratisch zijn. De leden stemmen samen wie er in het organisatiebestuur komt. Deze leiders leggen verantwoording af tijdens de algemene ledenvergadering, waar alle boeren een stem hebben, al dan niet via gekozen vertegenwoordigers. Het bestuur is verplicht om goed te communiceren over beslissingen en beleid. Zo stimuleert Fairtrade actieve betrokkenheid van alle leden bij planning en besluitvorming.
Sociale én milieucriteria
Fairtrade staat voor duurzame productie en ontwikkeling. De basis hiervoor is milieuvriendelijke teelt, respect voor arbeidsrechten en een transparante, democratische werkwijze in de boerencoöperaties.
Kinderarbeid bestrijden en voorkomen
De Fairtrade standaarden voor kinderarbeid zijn gebaseerd op de conventies van de ILO (International Labour Organisation) en het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. Dit betekent dat kinderen onder de 15 niet mogen werken. Kinderen ouder dan 15 mogen werk doen dat bij hun leeftijd past, maar alleen als het in veilige omstandigheden gebeurt en hun scholing of ontwikkeling niet in gevaar brengt.
Werken is niet altijd kinderarbeid. Kinderen mogen hun ouders na schooltijd of in de vakantie helpen. Hierbij is een aantal strikte voorwaarden gedefinieerd:
- Het werk moet na schooltijd of tijdens de vakantie plaatsvinden.
- Het werk en de werktijden moeten passen bij de leeftijd van de kinderen.
- De kinderen mogen geen gevaarlijk werk verrichten.
- Het werk moet begeleid worden door een familielid.
De boerenorganisaties en plantages die zich bij Fairtrade hebben aangesloten worden jaarlijks gecontroleerd door onafhankelijke inspecteurs. Het betreft hier aangekondigde en onaangekondigde inspecties. Wanneer toch kinderarbeid wordt geconstateerd onderneemt de inspecteur onmiddellijk actie. Het kind wordt uit de arbeidssituatie gehaald en geholpen weer naar school te gaan. Er wordt actief meegewerkt aan het zoeken naar een structurele oplossing, zodat het betreffende kind niet ergens anders aan het werk gaat en het werk niet overgenomen wordt door een ander kind.
Criteria opstellen en controleren
Fairtrade International is verantwoordelijk voor het ontwikkelen van de internationale standaarden en onderhoudt nauw contact met de coöperaties. FI is gevestigd in Bonn.
FLO-Cert is het internationale controleorgaan voor Fairtrade (ISO 65 geaccrediteerd). Deze onafhankelijke organisatie ziet erop toe dat alle voorwaarden ook daadwerkelijk worden nageleefd bij alle schakels in de handelsketen.
Fairtrade coöperaties hebben zich per continent verenigd in producentennetwerken. Zij zijn voor 50% mede-eigenaar van het Fairtrade systeem en werken gezamenlijk aan capaciteitsopbouw en ontwikkeling van hun leden.